KRISIS ADAT DAN POLITIK DI NEGERI SEMBILAN: ANTARA TAKHTA, BUDAYA, DAN TADBIR URUS

Pada 27 April 2026, kesemua 14 Ahli Dewan Undangan Negeri (ADUN) yang mewakili UMNO dan Barisan Nasional (BN) di Negeri Sembilan secara sebulat suara mengumumkan kehilangan kepercayaan terhadap Menteri Besar Datuk Seri Aminuddin Harun dan menarik balik sokongan mereka terhadap kerajaan negeri di bawah pimpinannya (Anne, 27 April 2026b). Pengunduran sokongan ini diumumkan secara rasmi melalui sidang media di Seremban oleh Pengerusi UMNO Negeri Sembilan, Datuk Seri Jalaluddin Alias, yang turut menyatakan bahawa notis bertulis akan dikemukakan kepada Yang Dipertua Dewan Undangan Negeri dan Setiausaha Dewan (The Vibes, 27 April 2026). Keputusan ini, menurut Jalaluddin, didorong oleh kegagalan Menteri Besar mengambil tindakan proaktif dan bijaksana bagi menangani krisis yang melibatkan institusi adat dan perlembagaan negeri sebelum ia menjadi bahan perbincangan awam (The Sun Malaysia, 27 April 2026).

Perlu difahami bahawa peristiwa ini bukan berlaku dalam vakum politik. Ia merupakan kesinambungan langsung daripada satu krisis perlembagaan yang bermula pada 19 April 2026, apabila bekas Undang Luak Sungai Ujong, Datuk Mubarak Dohak, bersama tiga Undang yang lain, telah mengeluarkan proklamasi yang mendakwa penyingkiran Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan, Tuanku Muhriz Tuanku Munawir, daripada takhta (Iman, 23 April 2026; Ariff, 23 April 2026). Krisis ini menarik perhatian yang luar biasa kerana Negeri Sembilan adalah satu-satunya negeri di Malaysia yang mempunyai pemerintah Melayu yang dipilih, di mana Yang di-Pertuan Besar dilantik oleh empat ketua wilayah yang dikenali sebagai Undang, berdasarkan sistem adat perpatih yang bersumber daripada tradisi Minangkabau. Sistem unik ini, yang telah berkembang sejak abad ke-15 dan ke-16 dengan menggabungkan adat tempatan dengan amalan Islam, menjadikan Negeri Sembilan berbeza daripada negeri-negeri lain di Malaysia (Siti Alimah et al., 2005).

Dalam menanggapi krisis tersebut, Menteri Besar Aminuddin mengeluarkan kenyataan pada 20 April 2026 yang menegaskan bahawa proklamasi Mubarak tidak mempunyai kedudukan sah dari segi undang-undang mahupun adat, memandangkan Mubarak telah dipecat daripada jawatan Undang Luak Sungai Ujong berkuat kuasa 13 Mei 2025, dan tindakannya adalah tidak selaras dengan Perkara 10 hingga 12 Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan (UUTKNS) 1959. Aminuddin juga menyatakan bahawa persidangan khas Dewan Keadilan dan Undang (DKU) yang diadakan pada 17 April 2026 telah mengesahkan pemecatan tersebut (Malay Mail, 20 April 2026). Bekas Menteri Besar, Tan Sri Dr Rais Yatim, pula telah mengesahkan bahawa penyingkiran Mubarak adalah sah dari sudut adat perpatih, walaupun beliau turut menyeru agar krisis ini diselesaikan secara damai bagi mengelakkan pencemaran nama adat dan institusi berkaitan (Ariff, 23 April 2026). Perlu dinyatakan bahawa kenyataan-kenyataan pelbagai pihak ini mewakili tafsiran masing-masing dan masih menjadi bahan perbahasan awam.

Dalam konteks yang lebih luas, perkembangan ini berlaku pada masa yang sama dengan tanda-tanda kebangkitan semula kesedaran terhadap kepentingan identiti budaya, agama, dan warisan bangsa di pelbagai negara. Di Amerika Syarikat, misalnya, data daripada Pew Research Center (2025) menunjukkan bahawa penurunan sokongan terhadap agama telah perlahan, dengan pelbagai petanda minat terhadap kehidupan beragama yang mula stabil semula dalam kalangan populasi umum. Di negara-negara Eropah Barat seperti Sweden, Denmark, dan United Kingdom pula, masyarakat majoritinya secara historis mengamalkan prinsip-prinsip seperti sekularisme moderat, akauntabiliti, ketelusan, dan autonomi individu, namun nilai-nilai ini kini sedang ditafsir semula dalam konteks kepelbagaian etnoreligius yang semakin berkembang (Modood, 2021). Hal ini menunjukkan bahawa bahkan masyarakat Barat yang lazimnya dianggap telah mapan dari segi falsafah awam mereka turut mengalami semakan semula terhadap asas-asas budaya dan nilai-nilai bersama mereka. Di Asia pula, setiap komuniti memiliki sejarah, warisan budaya, dan adat resam yang berbeza-beza, mencerminkan kebijaksanaan turun-temurun yang unik.

Dalam beberapa tahun kebelakangan ini, terdapat momentum yang semakin kukuh di kalangan negara-negara Asia untuk mempertahankan dan memperkukuhkan warisan budaya bangsa masing-masing dalam era globalisasi. Para sarjana mendapati bahawa apabila negara-negara Asia meratifikasi Konvensyen UNESCO untuk Perlindungan Warisan Budaya Tidak Ketara (2003), mereka lazimnya menggabungkan usaha global itu dengan dasar nasional sedia ada bagi memelihara budaya tradisional mereka sendiri (You & Hardwick, 2020). Fenomena ini mencerminkan realiti bahawa kepelbagaian budaya Asia bukan sekadar warisan pasif, tetapi merupakan identiti hidup yang secara aktif dipertahankan oleh masyarakat dan pemerintah di rantau ini (Lockard, 2014).

Di Malaysia, setiap negeri mempunyai keistimewaan budaya dan adat yang tersendiri. Negeri Sembilan, sebagai contoh, mengamalkan adat perpatih, iaitu satu sistem sosial dan perundangan yang berasaskan susur galur sebelah ibu (matrilineal) dan bersumber daripada tradisi Minangkabau di Sumatera, Indonesia (Fithriah & Mualimin, 2018; Siti Alimah et al., 2005). Sistem ini merangkumi aspek kepimpinan komuniti, perkahwinan, dan pemilikan harta, dan telah diiktiraf sebagai sebahagian daripada khazanah warisan tak ketara yang unik di Malaysia (Nurulhuda & Nuraisyah, 2013). Undang-Undang Warisan Kebangsaan 2005 (Akta 645) yang digubal oleh Kerajaan Malaysia bertujuan untuk melindungi dan memelihara warisan budaya ketara dan tidak ketara di peringkat nasional, walaupun para sarjana menunjukkan bahawa pelaksanaannya masih menghadapi cabaran dari segi penglibatan komuniti dan keselarasan antara peringkat persekutuan dan negeri (Nurulhuda, 2025; Nurulhuda & Nuraisyah, 2021). Walaupun sebahagian warga Malaysia masih berpandangan bahawa kemajuan dalam pengurusan awam dan pelaksanaan dasar secara neutral dan universal perlu dipertingkatkan, kajian perbandingan antarabangsa menunjukkan bahawa Malaysia turut diiktiraf dalam usaha pemeliharaan sumber budaya dan warisan di peringkat negeri (Nurulhuda & Nuraisyah, 2021; Nurulhuda & Nuraisyah, 2013).

 Rujukan

1.  Anne Muhammad. (27 April 2026a). Negeri Sembilan Umno withdraws support for Aminuddin. Free Malaysia Today. https://www.freemalaysiatoday.com/category/nation/2026/04/27/negeri-sembilan-umno-withdraws-support-for-aminuddin

2. Anne Muhammad. (27 April 2026b). Umno Negeri Sembilan tarik sokongan terhadap Aminuddin. Free Malaysia Today. https://www.freemalaysiatoday.com/category/bahasa/tempatan/2026/04/27/14-adun-umno-negeri-sembilan-tarik-sokongan-terhadap-mb

3.  Ariff Yusof. (23 April 2026). N. Sembilan royal dispute raises constitutional questions over undang powers. Malaysiakini. https://www.malaysiakini.com/columns/773476

4.  Fithriah Wardi & Mualimin Mochammad Sahid. (2018). SISTEM MATRILINEAL DALAM ADAT NEGERI SEMBILAN: PERSPEKTIF SYARAK. Malaysian Journal of Syariah and Law, 6(2), 83-91. DOI: https://doi.org/10.33102/mjsl.vol6no2.146

5.  Iman Muttaqin Yusof. (23 April 2026). In Malaysia, tussle over Negeri Sembilan's ruler highlights unique state monarchy. South China Morning Post. https://www.scmp.com/week-asia/politics/article/3351123/malaysia-tussle-over-negeri-sembilans-ruler-highlights-unique-state-monarchy

6.  Lockard, C. A. (2014). Societies, Networks, and Transitions, Volume I: To 1500: A Global History (3rd Edition). Cengage Learning.

7.  Malay Mail. (20 April 2026). No authority, no validity: Negeri Sembilan MB rejects bid to unseat state ruler. Malay Mail. https://www.malaymail.com/news/malaysia/2026/04/20/no-authority-no-validity-negeri-sembilan-mb-rejects-bid-to-unseat-state-ruler/216927

8. Modood, T. (2021). Rethinking political secularism: the multiculturalist challenge. Patterns of Prejudice, 55(2), 115-124. DOI: https://doi.org/10.1080/0031322X.2020.1866873

9. Nurulhuda Adabiah Mustafa. (2025). Conflict of law in the safeguarding of Malaysian intangible cultural heritage: A way forward. International Journal of Research and Scientific Innovation (IJRSI), 12(8), 350-360. DOI: https://doi.org/10.51244/IJRSI.2025.120800032

10. Nurulhuda Adabiah Mustafa & Nuraisyah Chua Abdullah. (2013). Preservation of cultural heritage in Malaysia: An insight of the National Heritage Act 2005. Proceedings of the International Conference on Tourism Development: Building the Future of Tourism, 407-415. https://eprints.usm.my/35031/1/HBP41.pdf

11. Nurulhuda Adabiah Mustafa & Nuraisyah Chua Abdullah. (2021). Peoples’ Participation in the Preservation of Intangible Cultural Heritage in Malaysia: The Legal Perspective. International Journal of Academic Research in Business and Social Sciences, 11(11), 2047-2057. DOI: http://dx.doi.org/10.6007/IJARBSS/v11-i11/11473

12. Pew Research Center. (8 December 2025). Religion holds steady in America. https://www.pewresearch.org/religion/2025/12/08/religion-holds-steady-in-america/

13. Siti Alimah Ali, Sharifah Zamirah Syed Zaharim Helmi, Nurdiyana Abd Rahman & Nur Haliza Mohd Ali. (2005). Adat perpatih: its practices and relevance in contemporary Malaysian society. [Degree thesis, Universiti Teknologi MARA] UiTM Shah Alam. https://ir.uitm.edu.my/id/eprint/32917/

14. The Sun Malaysia. (27 April 2026). Negeri Sembilan government in turmoil as all 14 BN assemblymen withdraw support. The Sun Malaysia. https://thesun.my/news/negeri-sembilan-government-in-turmoil-as-all-14-bn-assemblymen-withdraw-support/

15. The Vibes. (27 April 2026). NS in crisis as 14 BN assemblymen withdraw support for Menteri Besar. The Vibes. https://www.thevibes.com/articles/news/122303/negeri-sembilan-govt-in-crisis-as-14-bn-assemblymen-withdraw-support-from-menteri-besar

16. You, Z & Hardwick, P. A. (2020). Guest Editors’ Introduction: Intangible Cultural Heritage in Asia: Traditions in Transition. Asian Ethnology, 79(1), 3-19. DOI: https://doi.org/10.15119/00003121.

Artikel ini disiarkan untuk tujuan makluman sahaja dan tidak semestinya mencerminkan pendirian rasmi pihak kami.